İçeriğe geç

Sözlük

Teknik terimler ve kısa tanımlar

Dişli, tork ve üretim terminolojisindeki kritik kavramlar tek yerde.

Torqyx Engineering - Glossary Hero

Eklemeli imalat (3D baskı)

Eklemeli imalat teknolojileri (DMLS, SLM, FDM), tasarım serbestliği, topoloji optimizasyonu ve mekanik parça üretimi.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#eklemeli imalat#3D baskı#DMLS

ANSI (Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü)

ANSI standartlarının endüstriyel makine tasarımı, inç dişli bağlantı elemanları ve borulama sistemlerindeki rolü.

Standartlar
9 May 2026|4 dk okuma#ANSI#standartlar#Amerikan standartları

ASME (Amerikan Mekanik Mühendisleri Topluluğu)

ASME standartları, BPVC kazan ve basınçlı kap yönetmelikleri, ASME Y14.5 geometrik toleranslandırma ve borulama kodları.

Standartlar
9 May 2026|4 dk okuma#ASME#kazan ve basınçlı kaplar#GD&T

ASTM (Amerikan Test ve Malzeme Kuruluşu)

ASTM malzeme şartnameleri, metalik ve polimerik test standartları, mekanik test yöntemleri (ASTM E8 çekme testi).

Standartlar
9 May 2026|4 dk okuma#ASTM#malzeme testleri#çelik kaliteleri

Dişli boşluğu (backlash)

Dişli çarklarda ve tahrik mekanizmalarında diş boşluğu, pozisyonlama hassasiyeti, ısıl genleşme payı ve minimum boşluk hesabı.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#dişli boşluğu#backlash#mekanizma

Eğilme momenti

Kiriş ve millerde eğilme momenti dağılımı, Navier eğilme gerilmesi formülü, kesme kuvveti diyagramı ve mukavemet momenti hesabı.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#eğilme momenti#mukavemet#kiriş

Burkulma (buckling)

Basma altındaki narin elemanlarda Euler burkulması, kritik yük ($P_{cr}$), narinlik oranı ve elastik stabilite kaybı analizi.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#burkulma#kolon#Euler

Metal döküm (casting)

Döküm imalat yöntemleri (kum döküm, kokil, hassas döküm), döküm çekme payı, gözeneklilik ve dökme demir mekanik özellikleri.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#döküm#metal döküm#çekme payı

Kavitasyon

Hidrolik sistemlerde kavitasyon mekanizması, buhar basıncı, çark kanadı erozyonu ve NPSH güvenlik payı hesabı.

Akışkanlar
9 May 2026|4 dk okuma#kavitasyon#pompa#NPSH

Çalışma boşluğu (clearance)

ISO 286 boşluklu geçmeler (H7/g6, H7/h6), radyal yatak çalışma boşluğu, yağ filmi kalınlığı ve ısıl genleşme payı.

Tolerans
9 May 2026|4 dk okuma#boşluk#tolerans#ISO 286

CNC (Bilgisayarlı Sayısal Kontrol)

CNC talaşlı imalat tezgahları (3/5 eksen frezeleme, torna), G-kodları, kesme hızı ($v_c$), diş başına ilerleme ($f_z$) ve takım ömrü.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#CNC#talaşlı imalat#frezeleme

Sürtünme katsayısı

Statik ve dinamik sürtünme katsayısı ($mu$), Coulomb sürtünme yasası, cıvata tork-önyük ilişkisi ve tribolojik yüzey etkileri.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#sürtünme katsayısı#triboloji#Coulomb sürtünmesi

Eşmerkezlilik (concentricity)

ASME Y14.5 ve ISO 1101 standartlarında eşmerkezlilik, silindirik parçaların medyan eksen kontrolü ve salgı (runout) ile farkı.

Tolerans
9 May 2026|4 dk okuma#eşmerkezlilik#GD&T#ASME Y14.5

Korozyon direnci

Metalik malzemelerin korozyon direnci, paslanmaz çeliklerde PREN katsayısı, galvanik korozyon önleme ve tuz sisi dayanımı.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#korozyon#paslanmaz çelik#PREN

Referans yüzeyi (datum)

ASME Y14.5 ve ISO 5459 standartlarına göre datum referans çerçevesi (DRF), 3-2-1 kuralı ve ölçüm referansları.

Tolerans
9 May 2026|4 dk okuma#datum#referans#GD&T

Özgül kütle (yoğunluk)

Mühendislik malzemelerinin yoğunluğu ($ ho$), parça kütlesi hesabı, atalet momenti ve hafif tasarım malzeme seçimi.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#yoğunluk#özgül kütle#malzeme ağırlığı

DIN (Alman Standart Enstitüsü)

DIN standartlarının makine mühendisliğindeki rolü, DIN 6885 paralel kamalar, DIN 931/933 cıvatalar ve ISO dönüşümü.

Standartlar
9 May 2026|4 dk okuma#DIN#Alman standartları#bağlantı elemanları

Süneklik (ductility)

Malzemelerin süneklik özelliği, çekme deneyinde kopma uzaması ($A%$), kesit daralması ($Z%$) ve gevrek kırılma önleme.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#süneklik#uzama#çekme testi

Güvenlik faktörü (factor of safety)

Mühendislik hesaplarında güvenlik faktörü ($S_f$), izin verilen emniyetli gerilme, tasarım belirsizlikleri ve ASME/Eurocode standartları.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#güvenlik faktörü#emniyet katsayısı#tasarım marjı

Yorulma (fatigue)

Dinamik yük altındaki makine elemanlarında metal yorulması, Wöhler S-N eğrisi, Marin faktörleri ve Goodman kırılma kriteri.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#yorulma#Wöhler#ömür

Metal dövme (forging)

Sıcak ve soğuk dövme imalat yöntemleri, yönlü tane yapısı (grain flow), üstün darbe tokluğu ve yüksek mukavemetli şaft üretimi.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#dövme#sıcak dövme#tane akışı

GD&T (Geometrik Boyutlandırma ve Toleranslandırma)

ASME Y14.5 ve ISO 1101 standartlarında Geometrik Boyutlandırma ve Toleranslandırma (GD&T) sembolleri, konum toleransı ve kontrol çerçevesi.

Tolerans
9 May 2026|4 dk okuma#GD&T#geometrik toleranslar#ASME Y14.5

Hassas taşlama (grinding)

Taşlama talaşlı imalat prosesi (silindirik, düzlem ve puntasız taşlama), yüzey pürüzlülüğü ($Ra le 0.4 mu ext{m}$) ve mikron toleranslar.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#taşlama#hassas işleme#yüzey pürüzlülüğü

Malzeme sertliği

Mühendislik malzemelerinde sertlik ölçüm yöntemleri (Rockwell HRC, Brinell HB, Vickers HV), çekme mukavemeti ilişkisi ve aşınma direnci.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#sertlik#Rockwell HRC#Brinell HB

Yük kaybı (head loss)

Boru hatlarında ve hidrolik devrelerde sürtünme yük kaybı ($h_f$), Darcy-Weisbach denklemi, armatür yerel kayıpları ve çözümlü pompa basma yüksekliği hesabı.

Akışkanlar
9 May 2026|5 dk okuma#yük kaybı#basınç kaybı#Darcy-Weisbach

Hidrolik çap (hydraulic diameter)

Dairesel olmayan boru, kanal ve ısı değiştiricilerde hidrolik çap ($D_h$), ıslak çevre formülü, HVAC kanalı çözümlü örneği ve Reynolds eşdeğerliği.

Akışkanlar
9 May 2026|5 dk okuma#hidrolik çap#kanal akışı#akışkanlar

Sıkı geçme girişimi (interference)

ISO 286 sıkı geçmelerde negatif boşluk (girişim), Lamé temas basıncı formülü, DIN 7190 tork iletim kapasitesi ve çözümlü pres geçme gerilme analizi.

Tolerans
9 May 2026|5 dk okuma#sıkı geçme#girişim#ISO 286

ISO (Uluslararası Standartlar Teşkilatı)

ISO normları, ISO 286 tolerans sistemi ve formülü (IT sınıfları), ISO 281 rulman ömrü, ISO 898-1 cıvata sınıfları ve çözümlü geçme hesabı.

Standartlar
9 May 2026|5 dk okuma#ISO#uluslararası standartlar#kalite

Laminer akış

Laminer akış rejimi ($Re < 2300$), Hagen-Poiseuille denklemi, parabolik hız profili, hidrolik yağ devresi çözümlü örneği ve viskoz sürtünme analizi.

Akışkanlar
9 May 2026|5 dk okuma#laminer akış#Reynolds#akışkanlar

Talaşlı imalat (machining)

Geleneksel talaşlı imalat (torna, freze, matkap), kesme hızı ($v_c$), Taylor takım ömrü formülü ve işlenebilirlik katsayısı.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#talaşlı imalat#torna#freze

Paralellik (parallelism)

ASME Y14.5 ve ISO 1101 standartlarında paralellik toleransı ($//$), yüzey ve eksen paralelliği, komparatörle kontrol yöntemleri.

Tolerans
9 May 2026|4 dk okuma#paralellik#GD&T#ASME Y14.5

Güç faktörü (cos phi)

Elektrik motorlarında ve endüstriyel tesislerde güç faktörü ($cosphi$), aktif, reaktif ve görünür güç dengesi ve kompanzasyon.

Elektrik
9 May 2026|4 dk okuma#güç faktörü#elektrik#cos phi

Elektriksel direnç (resistance)

Ohm yasası ($V=IR$), iletken direnci formülü ($R = ho L / A$), sıcaklık katsayısı ve kablo gerilim düşümü hesabı.

Elektrik
9 May 2026|4 dk okuma#direnç#elektrik#Ohm yasası

Rezonans

Mekanik sistemlerde doğal frekans ($f_n$), tahrik frekansı, rezonans felaketi, kritik devir sayısı ve titreşim sönümleme.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#rezonans#doğal frekans#kritik devir

Reynolds sayısı (Re)

Boyutsuz Reynolds sayısı formülü (Re = ρ·v·D / μ), laminer-türbülanslı geçiş kriteri, viskozite sıcaklık ilişkisi ve çözümlü boru akışı hesabı.

Akışkanlar
9 May 2026|5 dk okuma#Reynolds sayısı#akış rejimleri#laminer

Metal haddeleme (rolling)

Sıcak ve soğuk haddeleme imalat prosesleri, sac ve profil imalatı, tane yönlenmesi ve soğuk şekil sertleşmesi.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#haddeleme#sac#profil

Salgı ve yalpalama (runout)

Dairesel salgı ve toplam salgı toleransları (ASME Y14.5 / ISO 1101), komparatör saati TIR ölçümü, pompa mili çözümlü örneği ve balans analizi.

Tolerans
9 May 2026|5 dk okuma#salgı#yalpalama#GD&T

Kayma gerilmesi (kesme gerilmesi)

Mekanik kayma gerilmesi ($ au = F/A$), cıvatalarda çift tesirli kesme, millerde burulma kayma gerilmesi ve Tresca akma kriteri.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#kayma gerilmesi#kesme gerilmesi#burulma

Birim şekil değiştirme (strain)

Mekanik birim şekil değiştirme ($ arepsilon = Delta L / L_0$), gerinim ölçer (strain gauge), Poisson oranı ve elastik-plastik deformasyon.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#birim şekil değiştirme#deformasyon#uzama

Mekanik gerilme (stress)

Mekanik gerilme türleri ($sigma = F/A$), çekme, basma, eğilme, burulma ve çok eksenli von Mises eşdeğer gerilmesi.

Mekanik
9 May 2026|4 dk okuma#gerilme#çekme#basma

Yüzey işleme ve pürüzlülük

Yüzey pürüzlülük parametreleri ($Ra$, $Rz$), ISO 4287 standardı, talaşlı imalat yöntemlerinin pürüzlülük kabiliyeti ve korozyon direnci.

İmalat
9 May 2026|4 dk okuma#yüzey pürüzlülüğü#Ra#Rz

Çekme mukavemeti (tensile strength)

Çekme mukavemeti ($R_m$), çekme deneyinde ulaşılan tepe mühendislik gerilmesi, cıvata mukavemet sınıfları ve malzeme sınırları.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#çekme mukavemeti#Rm#kopma dayanımı

Isıl iletkenlik (thermal conductivity)

Isıl iletkenlik katsayısı ($k$), Fourier ısı iletim yasası, endüstriyel yalıtım malzemeleri ve eşanjör tasarımı.

Termal
9 May 2026|4 dk okuma#ısıl iletkenlik#ısı transferi#Fourier

İmalat toleransı

ISO 286 boyut ve geçme toleransları, temel sapmalar, izin verilen ölçü aralığı ve talaşlı imalat maliyet ilişkisi.

Tolerans
9 May 2026|4 dk okuma#tolerans#ISO 286#sapma

Tork (döndürme momenti)

Tork formülü ($T = F \times r$), motor gücü ve devir sayısı ilişkisi ($P = 9550·P/n$), şaft burulma gerilmesi, redüktör tork hesabı ve çözümlü mil çapı tayini.

Mekanik
9 May 2026|5 dk okuma#tork#döndürme momenti#güç

Türbülanslı akış

Türbülanslı akış rejimi ($Re > 4000$), girdap dinamiği, Colebrook-Haaland sürtünme katsayısı, çeper pürüzlülüğü etkisi ve çözümlü basınç düşüşü hesabı.

Akışkanlar
9 May 2026|5 dk okuma#türbülanslı akış#Reynolds#akışkanlar

Viskozite (akışkanlık direnci)

Dinamik ($mu$) ve kinematik ($ u$) viskozite, cSt/cPoise birimleri, sıcaklıkla viskozite değişimi ve madeni yağ sınıflandırması.

Akışkanlar
9 May 2026|4 dk okuma#viskozite#akışkanlar#dinamik viskozite

Elektriksel gerilim (voltaj)

Elektriksel potansiyel farkı (Volt), Ohm yasası, tek faz ve üç faz ($400 ext{ V}$) sistemler ve elektrik motoru beslemesi.

Elektrik
9 May 2026|4 dk okuma#gerilim#voltaj#elektrik

Kaynaklı birleştirme (welding)

Köşe kaynak dikişi tasarımı, boğaz kalınlığı ($a$), Eurocode 3 (EN 1993-1-8) dayanım formülü, HAZ metalurjisi ve sayılarla çözümlü çekme bağlantısı hesabı.

İmalat
9 May 2026|5 dk okuma#kaynak#köşe kaynak#kaynak dikişi

Akma mukavemeti (yield strength)

Akma mukavemeti ($R_e$, $R_{p0.2}$), kalıcı plastik deformasyon eşiği, çekme diyagramı ve makine tasarımında izin verilen emniyetli gerilme.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#akma mukavemeti#Rp0.2#elastik sınır

Elastisite modülü (Young modülü)

Young elastisite modülü ($E$), malzemenin elastik rijitliği, Hooke yasası ($sigma = E cdot arepsilon$), kiriş sehimi ve malzeme karşılaştırması.

Malzeme
9 May 2026|4 dk okuma#elastisite modülü#Young modülü#rijitlik