İçeriğe geç
Sözlük listesine dön
Mekanik9 May 2026|4 dk okuma

Yorulma (fatigue)

Dinamik yük altındaki makine elemanlarında metal yorulması, Wöhler S-N eğrisi, Marin faktörleri ve Goodman kırılma kriteri.

Mühendislik İncelemesi: Bağımsız Makine Mühendisi / Geliştirici
|

Tanım

Yorulma (Fatigue), tekrarlı veya çevrimsel mekanik gerilmelere maruz kalan bir bileşenin, malzemenin statik akma dayanımının ($R_e$) çok altındaki gerilme seviyelerinde dahi mikro çatlak başlatarak zamanla kırılması olayıdır.

Neden önemli?

Mekanik makine arızalarının %80'inden fazlası dinamik yorulmadan kaynaklanır. Yorulma kırılması plastik akma veya boyutsal uzama uyarısı vermeden aniden ve gevrek biçimde gerçekleşir.

Mühendislik uygulaması ve standartlar

DIN 50100 ve FKM Kılavuzu standartlarına göre yorulma analizi:

  • Wöhler (S-N) Eğrisi: Gerilme genliği ($sigma_a$) ile kırılma çevrim sayısı ($N$) arasındaki ilişkiyi gösterir. Çeliklerde $N ge 10^6 - 10^7$ çevrimde yorulma dayanım sınırı ($S_e$) sabit bir platoya ulaşır (sonsuz ömür).
  • Goodman Yorulma Kriteri: Ortalama gerilme ($sigma_m$) ve genlik ($sigma_a$) etkisi: $$ rac + rac = rac$$
  • Çentik Hassasiyeti: Kademeli şaftlar, kama kanalları ve cıvata diş kökleri gerilme yığılması yaratarak yorulma ömrünü dramatik şekilde düşürür.
Tasarım Kuralı

Yorulma dayanımını artırmak için kesit geçişlerinde çentik yarıçapı büyütülmeli, taşlama kalitesi artırılmalı ve basma gerilmesi oluşturan bilyeli dövme (shot peening) uygulanmalıdır.

İlgili hesaplayıcılar ve kaynaklar

Formüller

Bu terim için formüller eklenmedi.