Dişli Tasarımı
Dişli tasarımı için genel bakış ve temel hesaplama girişi.
Nominal çap, diş adımı ve malzeme sınıfına göre gerilme alanı, ön yük ve torku hesaplar.
Boyut, dayanım sınıfı ve ampirik tork faktörü K ön ayarına göre ön yük ile sıkma torkunu hesapla. K, tek başına sürtünme katsayısı değildir.
Preset seçersen d ve P alanları otomatik dolar; istersen elle güncelleyebilirsin.
Gerilme alanı, ön yük ve ampirik tork faktörü K ile hesaplanan sıkma torku.
T = K·F·d modelindeki K; diş, baş altı/somun yüzeyi, yağlama ve kaplama etkilerini birlikte temsil eden ampirik tork faktörüdür. Sürtünme katsayısı μ değildir.
Kullanılan Formüller
As = (pi/4) * (d - 0.9382 * P)^2
Fv = preload * Re * As
T = K * Fv * d
sigma = Fv / As
S = Re / sigma
Değişkenler
Kullanım Notları
Temel sonucu kontrol ettikten sonra paylaşım, PDF, yöntem notları ve karşılaştırma panellerini aç.
Cıvata gerilme alanı, ön yük (preload) ve sıkma torku tahmini hesaplar.
M10 - 8.8 sınıfı cıvata kontrolü
| Girdi | Beklenen Çıktı |
|---|---|
| d=10 mm, p=1.5 mm, hedef preload=25 kN, sürtünme=0.14 | As yaklaşık 58 mm^2, tahmini tork yaklaşık 45-55 Nm aralığında |
Not: Kesin tork değeri için saha sürtünme katsayısı ve anahtar kalibrasyonu ile doğrulayın.
Benzer hesaplayıcılar
Aynı kategori veya benzer etiketlere sahip hesaplayıcıları burada bulabilirsin.
Dişli tasarımı için genel bakış ve temel hesaplama girişi.
Dişli torku ve taşıyıcı kuvvetleri hesapla.
Tork, çap ve uzunlukla burulma gerilmesi ve dönme açısını hesapla.
kW, hp ve rpm ilişkisine göre tork veya güç hesabını yap.
Doküman sürümü: 1.0 | Güncelleme: 2026-02-07
Boyut, dayanım sınıfı ve ampirik tork faktörü K ön ayarına göre ön yük ile sıkma torkunu hesapla. K, tek başına sürtünme katsayısı değildir.
Preset seçersen d ve P alanları otomatik dolar; istersen elle güncelleyebilirsin.
Gerilme alanı, ön yük ve ampirik tork faktörü K ile hesaplanan sıkma torku.
T = K·F·d modelindeki K; diş, baş altı/somun yüzeyi, yağlama ve kaplama etkilerini birlikte temsil eden ampirik tork faktörüdür. Sürtünme katsayısı μ değildir.
Kullanılan Formüller
As = (pi/4) * (d - 0.9382 * P)^2
Fv = preload * Re * As
T = K * Fv * d
sigma = Fv / As
S = Re / sigma
Değişkenler
Kullanım Notları
Temel sonucu kontrol ettikten sonra paylaşım, PDF, yöntem notları ve karşılaştırma panellerini aç.
Cıvatalı bağlantılarda temel amaç, dişe uygulanan burulma momenti ile gövdede kontrollü bir eksenel çekme kuvveti (ön yük) meydana getirmektir.
ISO 68-1 ve ISO 898-1 standartlarına göre cıvatanın diş açılmış bölgesinin çekme dayanımı, nominal çap (d) ile diş dibi çapı (d3) arasında tanımlanan bir sanal gerilme alanına (As) dayanır. 60 derece simetrik üçgen diş profilinde temel diş yüksekliği:
H = (sqrt(3) / 2) * P ≈ 0,866025 * P
Diş eğimi ve kök yuvarlatmaları hesaba katılarak ortalama gerilme çapı (ds) şöyle tanımlanır:
ds = d - (3/8) * sqrt(3) * P ≈ d - 0,938194 * P
Bu çapın daire kesit alanı gerilme alanını verir:
As = (pi / 4) * (d - 0,9382 * P)^2 [mm²]
ISO 898-1 standardında kalite sınıfı iki sayı ile gösterilir (örneğin 8.8):
VDI 2230, montaj anında cıvatanın plastik deformasyona uğramasını engellemek için akma sınırının belirli bir yüzdesinin ön yük olarak seçilmesini önerir. Tork anahtarlı montajlarda yaygın olarak yüzde 70 oranı kullanılır:
Fv = (preloadPercent / 100) * Re * As [N]
Uygulanan sıkma torku (T) üç bileşene harcanır:
Bu karmaşık sürtünme mekanizması mühendislik pratiğinde boyutsuz somun faktörü (nut factor, K) ile basitleştirilir:
T = K * Fv * (d / 1000) [N·m]
Burada d milimetre, Fv Newton ve T Newton-metre cinsindedir. Tipik somun faktörü değerleri:
Aracın varsayılan parametreleri kullanılarak yapılan adım adım mühendislik doğrulaması:
ds = 8 - (0,9382 × 1,25) = 8 - 1,17275 = 6,82725 mm
As = (pi / 4) × (6,82725)^2 = 0,785398 × 46,61135 = 36,61 mm²
Standart yuvarlama ile etkin gerilme alanı 36,61 mm² elde edilir.
Akma sınırı Re = 640 MPa ve hedeflenen seviye yüzde 70 olduğundan:
σ_ön = 640 × 0,70 = 448 MPa (N/mm²)
Fv = 448 × 36,61 = 16.401 N ≈ 16,40 kN
Eksenel sıkma kuvveti 16,40 kN olarak hesaplanır.
Kuru montaj için somun faktörü K = 0,25 ve nominal çap d = 8 mm kullanılarak:
T = 0,25 × 16.401 N × (8 / 1000) m = 32,80 N·m
Gerekli tork anahtarı ayarı 32,8 N·m olarak belirlenir.
Saf eksenel çekme gerilmesine göre akma emniyet katsayısı:
n_statik = Re / σ_ön = 640 / 448 = 1,43
Kalan yüzde 30'luk marj, tork anahtarı toleranslarını ve burulma gerilmesi bileşenini karşılamak için ayrılmıştır.
Tork anahtarı ile sıkma sırasında cıvata gövdesi yalnızca eksenel çekmeye değil, aynı zamanda diş sürtünmesinden kaynaklanan burulma gerilmesine de maruz kalır. Von Mises eşdeğer gerilme hipotezine göre bileşik gerilme artar. Bunun yanı sıra tork anahtarlarının yaklaşık ±yüzde 15 dağılımı ve sürtünme katsayısı belirsizlikleri göz önüne alındığında yüzde 70 seviyesi cıvatanın plastik deformasyona girmesini önleyen güvenli üst sınırdır.
Hayır. Sürtünme katsayısı (mu), diş yüzeyi veya baş altındaki temas yüzeyinin friksiyon özelliğidir. Somun faktörü (K) ise helis açısı geometrisi, diş sürtünmesi ve flanş yüzey sürtünmesini tek bir çarpanda toplayan ampirik ve boyutsuz bir parametredir. İki değer sayısal olarak yakın görünebilir ancak fiziksel olarak aynı büyüklüğü temsil etmez.
10.9 kalite cıvatanın akma sınırı 640 MPa yerine 940 MPa'dır (yaklaşık yüzde 47 daha yüksek). Hedef ön yük yüzdesi sabit tutulduğunda taşınabilir eksenel kuvvet 16,4 kN'dan 24,1 kN'a yükselir. Bu yüksek kuvveti oluşturmak için uygulanması gereken tork da aynı oranla artarak yaklaşık 48,2 N·m seviyesine çıkar.
Modern bağlantı tekniğinde (VDI 2230 ve DIN 25201) geleneksel yaylı rondelaların yüksek mukavemetli cıvatalarda gevşemeyi önlemede etkisiz olduğu kanıtlanmıştır; çünkü rondela yüksek ön yük altında tamamen düzleşir. Gevşemeyi önlemenin en güvenilir yolu cıvataya yeterli esneme boyu (Lk büyük veya eşit 4d) vererek doğru torkla elastik aralıkta ön yüklemektir.
Düşük mukavemetli bir döküm gövdeye (alüminyum veya dökme demir) çelik cıvata vidalanırken cıvata gövdesinden önce gövdedeki dişlerin sıyrılma riski vardır. Bu durumda vidalanma boyu en az 1,5d ile 2d arasında seçilmeli veya Helicoil gibi çelik diş takviye yayları kullanılmalıdır.
Cıvata gerilme alanı, ön yük (preload) ve sıkma torku tahmini hesaplar.
M10 - 8.8 sınıfı cıvata kontrolü
| Girdi | Beklenen Çıktı |
|---|---|
| d=10 mm, p=1.5 mm, hedef preload=25 kN, sürtünme=0.14 | As yaklaşık 58 mm^2, tahmini tork yaklaşık 45-55 Nm aralığında |
Not: Kesin tork değeri için saha sürtünme katsayısı ve anahtar kalibrasyonu ile doğrulayın.
As = (π/4)·(d - 0.9382·P)^2 | Fv = (preload/100)·Re·As | T = K·Fv·dSon güncelleme: 2026-02-07
Referanslar
Varsayımlar
Rehberler
Benzer etiketli rehberlere göz at.
Altı köşe, alyan, bombe baş ve havşa baş cıvataların tasarım, montaj, tork ve servis gereksinimleri açısından mühendislik karşılaştırması. ISO 4762, ISO 4014 ve DIN 931 referanslı.
Tekrarlı dinamik yük altında yorulma ömrü, Wöhler S-N diyagramı, Marin faktörleri, Goodman kriteri ve Miner kümülatif hasar hesabı.
Sözlük
Hesaplayıcıyla aynı kavramlara bakan terimler.
Tork formülü ($T = F \times r$), motor gücü ve devir sayısı ilişkisi ($P = 9550·P/n$), şaft burulma gerilmesi, redüktör tork hesabı ve çözümlü mil çapı tayini.