Tork (döndürme momenti)
Tork formülü ($T = F \times r$), motor gücü ve devir sayısı ilişkisi ($P = 9550·P/n$), şaft burulma gerilmesi, redüktör tork hesabı ve çözümlü mil çapı tayini.
Tanım
Tork (T veya M_d), bir dış kuvvetin bir rijit cismi belirli bir dönme ekseni veya mesnet merkezi etrafında açısal olarak döndürme eğilimini ve kapasitesini temsil eden vektörel mekanik büyüklüktür. SI birim sisteminde Newton metre (N·m veya Nm) olarak ifade edilir. Dönen tahrik milleri, elektrik motorları, dişli kutuları ve cıvatalı bağlantıların tasarımında en kritik temel parametredir.
Güç, Devir ve Burulma Formülleri
Statik mekanikte tork, uygulanan kuvvet vektörü ile dönme merkezine olan dik kol mesafesinin çarpımıdır:
T = F · r · \sin(\theta) [Nm]
Dönen güç aktarım sistemlerinde açısal hız (\omega = 2\pi n / 60) ve mekanik güç (P) arasındaki bağıntı pratik mühendislik denklemine dönüşür:
P = T · \omega = T · (2\pi · n / 60) \implies T = (9550 · P) / n
Burada:
P: Sisteme iletilen mekanik güç [kW],n: Dönme hızı (devir sayısı) [rpm veya d/dk],T: Mil kesitindeki tork momenti [Nm],9550: Birim dönüşümünden (60 × 1000 / 2\pi \approx 9549.3) gelen standart mühendislik sabitidir.
Dairesel dolu bir milde bu torkun yarattığı maksimum burulma kayma gerilmesi:
\tau = (T · r) / J_p = (16 · T) / (\pi · d³) \le \tau_em
Sayılarla Çözümlü Uygulama Örneği
Nominal gücü P = 22 kW olan 4 kutuplu bir asenkron elektrik motoru n = 1460 rpm devirle dönmektedir. Motor miline bağlı i = 5 tahvil oranına ve \eta = 0.96 mekanik verime sahip bir dişli redüktör tahrik sistemine güç iletecektir. Çıkış milinde kullanılacak C45 ıslah çeliği için emniyetli kayma gerilmesi \tau_em = 45 MPa olarak belirlenmiştir.
- Motor Mili Nominal Torku:
T_motor = (9550 × 22) / 1460 = 210,100 / 1460 \approx 143.9 Nm - Redüktör Çıkış Mili Torku:
T_çıkış = T_motor × i × \eta = 143.9 × 5 × 0.96 = 690.7 Nm - Emniyetli Minimum Mil Çapı:
d \ge \sqrt[3]{(16 · T_çıkış) / (\pi · \tau_em)}d \ge \sqrt[3]{(16 × 690.7 × 10³) / (\pi × 45)}d \ge \sqrt[3]{11,051,200 / 141.37} = \sqrt[3]{78,172} \approx 42.76 mm - Mühendislik Kararı:
Standart mil toleransı ve kama kanalı gerilme yığılması da dikkate alınarak en yakın standart anma çapı olan
d = 45 mmmil çapı seçilmelidir.
Tasarımda En Sık Yapılan Hatalar
- Kalkış Pik Torkunu İhmal Etmek: Asenkron motorlar ilk kalkış anında (şebekeye doğrudan yol verildiğinde) nominal torklarının 2.2 ila 3.0 katı kalkış torku (
T_kalkış) üretir. Milleri, kavramaları ve kamaları sadece nominal torka göre boyutlandırmak ilk devreye almada mil kırılmasına yol açabilir. - Tork (
Nm) ile Enerji (Joule) Birimlerini Karıştırmak: Boyutsal olarak ikisi deN·molmasına karşın enerji skaler bir büyüklüktür, tork ise dönme ekseni doğrultusunda etkiyen bir moment vektörüdür. - Darbe Katsayısını (Service Factor) Eklememek: Kırıcılar, pistonlu kompresörler ve mikserler gibi darbeli yük altında çalışan tahrik hatlarında tork hesaplarına AGMA servis faktörü (
K_A = 1.5 - 2.0) uygulanmalıdır.
İlgili Araçlar ve Rehberler
- Güç - Tork - Devir Hesaplayıcı — Motor gücü, devir ve tork dönüşümlerini anlık hesaplayan etkileşimli araç.
- Şaft Boyutlandırma ve Burulma — Burulma gerilmesi, açısal sehim ve kama kanalı mukavemet hesabı.
- Cıvata Mukavemeti ve Sıkma Torku — VDI 2230 standardına göre cıvata ön yükü ve sıkma torku tayini.
Formüller
Bu terim için formüller eklenmedi.