İçeriğe geç
Sözlük listesine dön
Mekanik9 May 2026|4 dk okuma

Burkulma (buckling)

Basma altındaki narin elemanlarda Euler burkulması, kritik yük ($P_{cr}$), narinlik oranı ve elastik stabilite kaybı analizi.

Mühendislik İncelemesi: Bağımsız Makine Mühendisi / Geliştirici
|

Tanım

Burkulma (Buckling), eksenel basma yüküne maruz kalan ince ve uzun (narin) yapısal elemanların, malzemenin akma dayanımına ulaşmadan önce aniden yanal olarak bükülerek geometrik stabilitesini kaybetmesidir.

Neden önemli?

Bir hidrolik silindir mili veya kolon statik basma gerilmesi açısından tamamen emniyetli görünse bile, narinlik sebebiyle akma gerilmesinin onda biri bir yükte elastik olarak çökebilir. Burkulma anlık ve yıkıcı biçimde gerçekleşir.

Mühendislik uygulaması ve standartlar

Euler formülü elastik burkulma için kritik yükü (P_cr) verir:

P_cr = (pi^2 * E * I / (K * L)^2)

  • E: Elastisite modülü [extMPa],
  • I: En küçük kesit atalet momenti [extmm^4],
  • L: Elemanın serbest boyu [extmm],
  • K: Uç mesnet katsayısı (İki ucu mafsallı: K = 1.0, bir ucu ankastre bir ucu serbest: K = 2.0, iki ucu ankastre: K = 0.5). Narinlik oranı lambda = fracK * Lr_gyr kritik narinlik sınırından (lambda_c approx 89 - 105 çelik için) küçükse Tetmajer veya Johnson elastoplastik burkulma formülleri uygulanır.
Çözümlü Örnek

L = 1000 ext mm boyunda iki ucu mafsallı (K = 1) çelik çubuk (d = 20 ext mm, E = 210,000 ext MPa, I = (pi imes 20^4 / 64) approx 7854 ext mm^4):

P_cr = (pi^2 imes 210,000 imes 7854 / (1 imes 1000)^2) approx mathbf16,277 ext N approx mathbf16.3 ext kN

16.3 kN üzerindeki eksenel basma yükünde çubuk anında burkulur.

İlgili hesaplayıcılar ve kaynaklar

Formüller

Bu terim için formüller eklenmedi.