İçeriğe geç
Sözlük listesine dön
Tolerans9 May 2026|4 dk okuma

Referans yüzeyi (datum)

ASME Y14.5 ve ISO 5459 standartlarına göre datum referans çerçevesi (DRF), 3-2-1 kuralı ve ölçüm referansları.

Mühendislik İncelemesi: Bağımsız Makine Mühendisi / Geliştirici
|

Tanım

Datum, bir parçanın geometrik toleranslarını, konumunu ve oryantasyonunu tanımlamak ve ölçmek için teorik olarak tam kabul edilen referans düzlem, eksen, nokta veya çizgidir. İmalat ve kontrolde koordinat sisteminin başlangıcını oluşturur.

Neden önemli?

Datumlar olmadan teknik resimdeki toleransların nereden başlayıp nerede bittiği bilinemez. Datumların rastgele seçilmesi, talaşlı imalatta parça bağlama fikstürü ile CMM kalite ölçüm cihazı arasında referans uyuşmazlığına yol açar.

Mühendislik uygulaması ve standartlar

ASME Y14.5 ve ISO 5459 standartlarına göre Datum Referans Çerçevesi (DRF - 3-2-1 Kuralı) ile parçanın 6 serbestlik derecesi kilitlenir:

  • Birincil Datum (Primary Datum - A): En az 3 temas noktasıyla 3 serbestlik derecesini (1 öteleme, 2 dönme) kilitler. Montajın oturduğu ana düzlemdir.
  • İkincil Datum (Secondary Datum - B): Birincil datuma dik, en az 2 temas noktasıyla 2 serbestlik derecesini kilitler.
  • Üçüncül Datum (Tertiary Datum - C): Her iki datuma dik, en az 1 temas noktasıyla son serbestlik derecesini kilitler.
Montaj Kuralı

Teknik resimdeki datum harflerinin sırası ($[A|B|C]$) montaj sırasını temsil eder. Birincil datum daima parçanın montajda fiziksel olarak ilk temas ettiği en geniş ve rijit yüzey olmalıdır.

İlgili hesaplayıcılar ve kaynaklar

Mühendislikte yorumlama

Datum, ölçümde kullanılan keyfi bir çizgi değil, parçanın montajda nasıl konumlandığını temsil eden işlevsel referanstır. Birincil, ikincil ve üçüncül datum sırası parçanın altı serbestlik derecesini kontrollü biçimde kısıtlamalıdır. Ölçüm fikstürü ile gerçek montaj fikstürü farklı davranıyorsa, uygun görünen sonuç fonksiyonu garanti etmeyebilir.

Kontrol noktaları

  • Datum sırasını montajdaki temas sırasına göre seç.
  • Referans yüzeyin yeterli alan, rijitlik ve temizlenebilirliğe sahip olduğunu doğrula.
  • Ölçüm cihazı, bağlama kuvveti ve datum simülasyonunu kontrol planına yaz.

Formüller

Bu terim için formüller eklenmedi.