İçeriğe geç
Sözlük listesine dön
Tolerans9 May 2026|4 dk okuma

Eşmerkezlilik (concentricity)

ASME Y14.5 ve ISO 1101 standartlarında eşmerkezlilik, silindirik parçaların medyan eksen kontrolü ve salgı (runout) ile farkı.

Mühendislik İncelemesi: Bağımsız Makine Mühendisi / Geliştirici
|

Tanım

Eşmerkezlilik (Concentricity), dönel bir yüzeyin tüm karşıt elemanlarının medyan noktalarının (eksenel merkez noktalarının), datum olarak seçilen referans eksenle ne derece çakıştığını denetleyen 3 boyutlu bir GD&T konum toleransıdır.

Neden önemli?

Yüksek devirli millerde ve hassas dişli gövdelerinde eşmerkezlilikten sapma, dinamik dengesizliğe, santrifüj kuvvetlere, rulmanlarda aşırı titreşime ve dişli temas çizgisinin bozulmasına yol açar.

Mühendislik uygulaması ve standartlar

  • ASME Y14.5 Standardı: Eşmerkezlilik sembolü iç içe iki dairedir ($circledcirc$). Tolerans bölgesi datum ekseni etrafında silindirik bir alandır.
  • Ölçüm Zorluğu: Eşmerkezlilik parçanın yüzeyini değil, karşıt noktaların matematiksel orta noktasını denetlediği için CMM veya özel ölçüm probları gerektirir; ölçüm maliyeti yüksektir.
  • Tasarım Tavsiyesi: Parçanın dengesini veya temasını sağlamak için çoğu zaman eşmerkezlilik yerine ölçümü komparatörle son derece kolay olan Dairesel Salgı (Circular Runout) veya Toplam Salgı (Total Runout) tercih edilir.
Tasarım İpucu

Yalnızca yüksek devirli hassas rotorlarda ($n > 10,000 ext$) kütle merkezi kaçıklığını denetlemek amacıyla eşmerkezlilik kullanılmalı; genel mekanik geçmelerde eşeksenlilik (koaksiyellik) veya dairesel salgı tercih edilmelidir.

İlgili hesaplayıcılar ve kaynaklar

Mühendislikte yorumlama

Konsantriklik, ortak merkez gerektiren döner parçalarda fonksiyonel bir hizalama göstergesidir; ancak ölçüm yöntemi tanımlanmadan yalnızca sembol kullanmak yeterli değildir. Mil, delik, rulman yatağı veya sızdırmazlık çapı için hangi referans eksenin esas alınacağı açık olmalıdır. Bazı uygulamalarda toplam salınım veya konum toleransı daha doğrudan kontrol edilebilir.

Kontrol noktaları

  • Referans eksenini ve ölçüm datumunu çizimde açıkça belirt.
  • Parçayı hangi bağlama ve dönme koşulunda ölçeceğini tanımla.
  • Ölçülen sapmayı rulman, keçe, kaplin ve titreşim gereksinimleriyle karşılaştır.

Formüller

Bu terim için formüller eklenmedi.