İçeriğe geç
Sözlük listesine dön
İmalat9 May 2026|4 dk okuma

Metal haddeleme (rolling)

Sıcak ve soğuk haddeleme imalat prosesleri, sac ve profil imalatı, tane yönlenmesi ve soğuk şekil sertleşmesi.

Mühendislik İncelemesi: Bağımsız Makine Mühendisi / Geliştirici
|

Tanım

Haddeleme (Rolling), metal kütüklerin veya levhaların birbirine ters yönde dönen iki silindirik merdane arasından geçirilerek kalınlığının azaltıldığı ve boyunun uzatıldığı en yaygın plastik şekil verme yöntemidir.

Neden önemli?

Dünya genelinde üretilen tüm metallerin %80'inden fazlası son formuna getirilmeden önce en az bir kez haddeleme prosesinden geçer. Çelik saclar, I-kirişler, raylar ve boru et kalınlıkları haddeleme ile üretilir.

Mühendislik uygulaması ve standartlar

  • Sıcak Haddeleme (Hot Rolling): Yeniden kristalleşme sıcaklığının üzerinde (> 900 - 1200 ext °C) yapılır; düşük kuvvet gerekir, gözenekler kapanır ancak yüzeyde tufal (scale) oluşur ve toleranslar daha kabadır.
  • Soğuk Haddeleme (Cold Rolling): Oda sıcaklığında yapılır; pekleşme (iş sertleşmesi) mekanizması ile malzemenin akma ve çekme mukavemeti %30-50 artar, ayna gibi pürüzsüz yüzey ve dar tolerans elde edilir.
  • Tane Yönlenmesi (Anizotropi): Haddeleme yönündeki akma mukavemeti ve tokluk, enine yöne göre daha yüksektir; sac büküm kalıplarında büküm ekseni hadde yönüne dik planlanmalıdır.
Tasarım İpucu

Sac parçalarda büküm yaparken büküm çizgisi haddeleme yönüne paralel olursa dış kavis bölgesinde çatlama meydana gelir; büküm ekseni hadde liflerine $90^circ$ dik olmalıdır.

İlgili hesaplayıcılar ve kaynaklar

Mühendislikte yorumlama

Haddeleme ile sıcaklık, deformasyon oranı, merdane geometrisi ve paso planı malzeme yapısını ve son ölçüyü etkiler. Sıcak haddeleme şekillendirmeyi kolaylaştırırken soğuk haddeleme yüzey ve ölçü hassasiyeti sağlayabilir, ancak artık gerilme ve anizotropi oluşturabilir. Tasarımda malzemenin hadde yönü kritik yük yönüyle ilişkilendirilmelidir.

Kontrol noktaları

  • Sıcak/soğuk proses ve son ısıl işlem durumunu kaydet.
  • Sac veya profilin hadde yönünü çizim ve test numunesinde belirt.
  • Düzlük, kalınlık, yüzey ve artık gerilme gereksinimlerini ayrı kontrol et.

Formüller

Bu terim için formüller eklenmedi.