İçeriğe geç
Sözlük listesine dön
İmalat9 May 2026|5 dk okuma

Kaynaklı birleştirme (welding)

Köşe kaynak dikişi tasarımı, boğaz kalınlığı ($a$), Eurocode 3 (EN 1993-1-8) dayanım formülü, HAZ metalurjisi ve sayılarla çözümlü çekme bağlantısı hesabı.

Mühendislik İncelemesi: Bağımsız Makine Mühendisi / Geliştirici
|

Tanım

Kaynaklı birleştirme (welding), birbiriyle birleştirilecek metal parçaların temas kenarlarının kontrollü ısı, mekanik basınç veya her ikisi kullanılarak, çoğunlukla ilave dolgu metali (elektrot, tel) eşliğinde ergitilip atomik düzeyde metalurjik bağ kurulması suretiyle sökülemez ve monoblok tek bir yapı haline getirilmesi imalat yöntemidir. Endüstriyel çelik konstrüksiyonlarda, basınçlı kaplarda, vinçlerde ve makine şasilerinde en yaygın birleştirme yöntemidir.

Eurocode 3 Köşe Kaynak Mukavemet Formülü

Köşe kaynak dikişlerinin boyutlandırılmasında Eurocode 3 (EN 1993-1-8) ve AWS D1.1 standartları esas alınır. Kaynak dikişinin mukavemetini belirleyen temel geometrik parametre boğaz (boyun) kalınlığıdır (a):

a = z · \sin(45°) \approx 0.707 · z

Burada z dikişin bacak (kenar) uzunluğudur. Dikiş kesitinde oluşan ortalama kayma gerilmesi:

\tau_w = F / (a · \sum L_eff) \le f_vw,d

Eurocode 3 basitleştirilmiş yöntemine göre kaynak metalinin tasarım kayma dayanımı sınırı (f_vw,d):

f_vw,d = f_u / (\sqrt{3} · \beta_w · \gamma_M2)

Denklem parametreleri:

  • f_u: Birleştirilen ana sacların nominal çekme dayanımı [MPa],
  • \beta_w: Çelik sınıfına bağlı korelasyon katsayısı (S235 için 0.80, S275 için 0.85, S355 için 0.90),
  • \gamma_M2: Kaynaklı birleşimler için kısmi güvenlik katsayısı (1.25),
  • L_eff: Kaynak dikişinin krater kayıpları düşülmüş net efektif boyu (L_eff = L - 2a).

Sayılarla Çözümlü Uygulama Örneği

S275 yapı çeliğinden (f_u = 430 MPa, \beta_w = 0.85) üretilmiş iki çekme laması, çift taraflı köşe kaynağıyla birleştirilmiştir. Dikiş bacak boyu z = 7 mm, her iki taraftaki toplam dikiş uzunluğu L = 160 mm'dir. Bağlantıya etkiyen statik çekme kuvveti F = 180 kN (180,000 N) olarak verilmiştir.

  1. Boğaz Kalınlığı (a): a = 0.707 × 7 mm \approx 4.95 mm (pratikte 5.0 mm alınır).
  2. Efektif Dikiş Boyu (L_eff): Başlangıç ve bitiş kraterleri için her dikişten 2a düşülür: Her dikiş için: L_eff,tek = 160 - (2 × 5) = 150 mm İki dikiş toplamı: \sum L_eff = 2 × 150 = 300 mm
  3. Tasarım Kayma Dayanımı Sınırı (f_vw,d): f_vw,d = 430 / (\sqrt{3} × 0.85 × 1.25) = 430 / (1.732 × 1.0625) = 430 / 1.840 \approx 233.7 MPa
  4. Dikişte Oluşan Ortalama Kayma Gerilmesi: \tau_w = 180,000 / (5.0 × 300) = 180,000 / 1500 = 120.0 MPa
  5. Güvenlik Doğrulaması: \tau_w = 120.0 MPa \le f_vw,d = 233.7 MPa (bağlantı emniyetlidir, emniyet faktörü S = 233.7 / 120.0 \approx 1.95).

İmalatta En Sık Yapılan Hatalar

  • Krater Boyunu Düşmeden Tam Boy Hesabı Yapmak: Kaynak başlangıç ve bitiş noktalarında ark tutuşması ve sönmesi nedeniyle ergime tam olmaz ve krater boşlukları kalır. Standart gereği dikiş boyundan 2a düşülmemesi kaynak mukavemetini %15-20 fazla varsaymaya yol açar.
  • Aşırı Kalın Kaynak Dikişi Çekmek: İnce sac üzerine kalın kaynak dikişi (a > t_sac) çekmek dayanımı artırmaz; aksine aşırı ısı girdisi sebebiyle sacda çarpılmaya, yüksek kalıntı gerilmelere ve Isıdan Etkilenen Bölgede (HAZ) kırılgan mikroyapı oluşumuna sebep olur.
  • Farklı Kalınlıklardaki Parçalarda Yanlış Bacak Seçimi: İki farklı sac birleştirilirken boğaz kalınlığı daima daha ince sacın kalınlığına göre belirlenmelidir (a \approx 0.7 · t_min).

İlgili Araçlar ve Rehberler

Formüller

Bu terim için formüller eklenmedi.